Zondag 40 - Pleeg geen moord, kies voor de vrede
Preek gehouden Rijnsburg, 6 september 2026 (H.A.)
Tekst: Zondag 40
Geliefde gemeente,
[#1] Vanmiddag gaat het over ‘Pleeg geen moord’.
Helaas niet een gebod dat we in de moderne tijd kunnen overslaan.
Kijk naar de onrust die er deze week is in Overasselt, waar een bewaker werd vermoord.
Of denk aan de afschuwelijke moord op 17-jarige Lisa uit Abcoude.
Gewoon onderweg zijn en door iemand vermoord worden.
Dan denk ik ook aan de vele mensen die vermoord worden in oorlogen.
Afschuwelijk als je de aantallen hoort van Russische soldaten die omkomen.
Wat een verdriet van vaders en moeders, en andere nabestaanden.
Ik begreep dat het bij Oekraïne in geld uitgedrukt wordt:
Hoeveel euro of dollar kost het aan wapens en drones om een soldaat te vermoorden.
En ook als je door Oekraïne rijdt, begreep ik Frank van Delft van de stichting
‘Hands en Feet’, zie gedenkplekken voor jonge soldaten
en word je regelmatig opgehouden door een begrafenisstoet.
[#2] Vanmiddag mogen we luisteren naar wat Gods woord zegt over dit gebod.
De catechismus werkt het uit naar verschillende kanten.
Naar de gedachten die soms achter een moord zitten.
Vaak komt moord voort uit haat, lust, geld, afgunst, macht, wraak.
Denk maar aan de woorden die ik net noemde:
waarschijnlijk vanuit de lust bij een onschuldig meisje
(de dader had al eerder iemand anders verkracht).
Geld en wraak in Overasselt, als je hoort dat om een drugsconflict gaat.
macht in Oekraïne.
Gods wetten en Jezus’ onderwijs binden al de strijd aan met die verkeerde start.
De verkeerde verlangens, gedachten, alle aanzet tot haat, die woorden moeten weg.
Het is zelfs zo dat het omgekeerd wordt: toon juist liefde voor de ander.
Maak het mogelijk dat hij of zij leeft, help de ander, wie het ook is.
Wat is het belangrijk om het leven voor de ander goed te maken!
God verbiedt haat en doodslag, maar gebiedt: vredelievendheid,
zachtmoedigheid, geduld, en vriendelijkheid. Hoe vriendelijk ben jij tegen de ander.
In wat je mailt, zegt, appt, vertelt en gebaart?
Juist na de viering van het avondmaal worden we daar opnieuw toe aangespoord!
[#3] Maar, zegt iemand: Hoe vredelievend is het christelijk geloof eigenlijk?
Zijn er uit naam van het geloof niet veel moorden gepleegd?
Als ik denk aan de kruistochten in de Middeleeuwen.
Aan de vele godsdienstoorlogen.
De vervolging van de Gereformeerden Hugenoten door de Roomse Inquisitie.
En staat de bijbel ook niet vol van geweld.
In een praatprogramma over gewelddadige moslims werden teksten uit het OT gelezen.
Sommige teksten begrijp je helemaal niet. Zou je liever niet in de Bijbel hebben.
Hoe kan het dat er in de Bijbel zelf soms zoveel geweld naar voren komt?
Zeker als je de bijbel van begin tot einde helemaal doorleest, kom je ze tegen.
Moeten we ze dan maar overslaan? Of kun je beter alleen teksten lezen die je liggen?
Ik hoop dat je door de preek van vanmiddag, na het avondmaal, er iets verder in komt!
[#4] De tekst die ik vanmiddag dan vooral behandel is de tekst uit Jeremia 48.
Prof. Eric Peels van de Theologische Universiteit in Apeldoorn schreef er een stuk over.
En toen ik dat stuk las, en bedacht dat ik zondag moet preken over ‘Niet doodslaan’,
dacht ik: deze tekst zegt wel precies het tegenovergestelde.
Want wat lezen we: Vervloekt is wie de opdracht van de HEER halfslachtig uitvoert,
vervloekt is wie zijn zwaard het bloed ontzegt.
Echt zo’n voorbeeld van een tekst waarvan je zegt:
Het was makkelijker geweest als die niet in de Bijbel had gestaan.
Het zwaard moet rondgaan om te doden, er moet bloed vloeien.
Een opdracht van de HEER, horen we hier! Wat moet je met zo’n tekst?
Wat als dit in een televisieprogramma wordt voorgelezen en iemand vraagt:
Staat dit in jouw Bijbel? Hoe kan dat nou? Wat een gewelddadig geloof heb je!
Het lijkt wel of hier een heel wraakzuchtig iemand van uit zijn slechte gevoelens spreekt.
Of dit een haattekst is van iemand die heel de liefde niet kent.
Moet je je voorstellen dat dit gebeurt: steden worden weggevaagd,
mannen, vrouwen en kinderen over de klink gejaagd.
Moab met zijn geduchte vestingsteden komt om en verdwijnt.
Hoe is dit te rijmen met het beeld dat we van God hebben. Hoe kan dit?
Het lijkt een struikeltekst: wat moeten we met die geweldteksten.
Ik was een keer in Putten in de kerk, en je mocht vragen stellen na de preek.
Toen vroeg iemand: wat moeten we met al dat geweld in de Bijbel?
Sommigen moderne theologen laten deze tekst maar uit de Bijbel weg.
Ze zeggen: hij is er per ongeluk ingekomen, en passen de Bijbel maar aan.
Anderen slaan hem over als ze dit hoofdstuk behandelen.
Anderen wijzen er vooral op dat je de opdrachten goed en niet halfslachtig moet volbrengen. Maar ze gaan niet in op de vreselijke strekking van deze tekst.
Maar net als bij alle discussies over vrouwen, homofilie, de zondag is de vraag vooral:
Wat heeft de tekst te zeggen? In die tijd? En wat voor vandaag?
De vraag blijft staan: hoe kan God zoiets op laten schrijven door Jeremia.
[#5] Om een antwoord op die vraag te vinden moeten we eerst kijken waar dit staat.
We leven in de laatste jaren van het rijk van Juda.
Nog een paar jaar en dan wordt de tempel verwoest door de Babyloniërs.
Jeremia heeft aangekondigd dat de maat van het kwaad vol is.
God zal het volk straffen voor de zonden en in ballingschap sturen.
Ook de omliggende volken worden in de staf meegenomen.
De Babyloniërs zullen niet alleen Juda, maar ook Moab gaan verwoesten.
Moab, het land tussen Edom en Ammon, aan de andere kant van de Dode Zee.
Bekend om zijn wijngaarden en wijnen, om de sterke bergvestingen.
Ook zij moeten boeten voor hun zonden:
In de tekst staat het erbij. Omdat ze op hun eigen macht vertrouwd hebben.
Ze waren hoogmoedig en trots op zichzelf. Ze hadden op Kemos vertrouwd.
2 Kon 3:27 zegt dat deze god in tijden van oorlog offers van kinderen vroeg.
Een vreselijke praktijk, een wrede afgod. Maar ze zullen gedood worden, gestraft worden.
Zij en ook hun afgod zal in ballingschap gaan.
Deze tekst staat dus in een groter plaatje:
Het is geen wraak van Judeeërs op Moab, het is God die via Babel met een oordeel komt.
[#6] Je zou dus kunnen zeggen, het zijn geen rancuneuze gevoelens van mensen.
Maar God heeft het volk beoordeeld, en het gezien dat de maat vol is.
Dat ze verkeerde dingen hebben gedaan, dat ze straf verdiend hebben.
God als rechter, God als wreker, God die het kwaad wil aanpakken.
Dan staat er: die straf moeten dan ook snel uitgevoerd worden.
Zonder uitstel, zonder aarzelen, niet halfslachtig maar duidelijk en direct.
En is dat eigenlijk niet een wens die soms ook zomaar op onze lippen kan liggen:
Die man die veroordeeld werd voor het doden van zoveel onschuldige hutu’s.
Die nu na al die jaren herkend werd en veroordeeld.
De vreselijke moordenaars die in Joegoslavië mensen vermoorden.
Denk aan alles wat Mladic gedaan heeft, die vorige week in Scheveningen overleed.
De moordenaar van Lisa. Mensen die kwaad hebben gedaan.
Ik hoor er al omroepen: laat ze er niet met een makkelijke straf van afkomen.
Het moet niet uitgesteld worden, en mag geen jaren duren: er moet gestraft worden!
Daar komt bij dat velen de strafmaat die de rechter na overwegingen uitspreekt,
nog veel te mild vinden.
Als het aan het volksoordeel zou liggen moest het veel zwaarder zijn.
God heeft de maat op gemaakt van het kwaad van Moab.
Wat ze gedaan hebben is te erg. Als de Babyloniërs komen, moet de straf uitgevoerd.
Wanneer er staat in dit gebod dat je niet mag doden, dan staat er eigenlijk:
je mag niet tegen het recht in doden. Het gaat niet direct over het doden in de oorlog.
Ook niet over wanneer er in een land een rechtvaardige doodstraf opgelegd wordt.
Wanneer er in een land een doodstraf wordt gegeven,
kan het zijn dat iemand het moet uitvoeren.
En wanneer het gaat om de strijd: dan kan de bevelhebber zelfs zeggen.
Ga de strijd aan, zonder aarzelen, niet halfslachtig, maar met volle inzet.
[#7] Tegelijk moet je het ook in het hele verband van dit boek en van de bijbel zien.
Als God wil dat er gestraft wordt, voor kwaad en zonden, laat het Hem niet onberoerd.
Hij straft als de koning, met de tranen in de ogen. Hij moet recht doen.
Hij is een rechtvaardige koning, maar het gaat hem aan het hart.
Hij weent over het oordeel in vers 31, 32 en 36: een wenende koning.
Ik treur om Moab, om de wijnstokken, de zomervruchten, om de inwoners.
Hij is de koning die ook genadig en liefdevol wil zijn.
Dat wordt zelfs hier in het hoofdstuk al genoemd. Dat Hij ook wil vergeven.
Niet alleen voor Juda zal er na de straf en ballingschap een nieuw begin komen.
Ook voor Moab komt er een nieuwe start. God werkt toe naar verlossing en betaling.
Christus is aan het kruis gestorven, niet alleen voor de Joden, maar voor alle volken.
God wil herstel geven en vernieuwing.
Hij was bereid zijn eigen Zoon daarvoor te geven.
In vers 47 staat dat er herstel zal komen voor Moab.
[#8] Het blijft een moeilijke tekst, toch hoop ik dat je het iets beter kan plaatsen.
Niet om zelf in de mond te nemen, maar als een uitspraak in die tijd.
Tegelijk heeft God verder gewerkt, kennen we Hem nu in Jezus Christus.
Ruth als Moabitische moeder mocht aan de komst van Jezus meewerken.
Maar door de komst van Jezus, zal er anders met de straf worden omgegaan.
Wanneer we dan in het Nieuwe Testament het onderwijs van Jezus zien,
dan komt daar op een gegeven moment ook een zwaard naar voren.
Wanneer Jezus gearresteerd dreigt te worden, grijpt Petrus het zwaard.
Maar Jezus verbiedt hem om het zwaard te pakken en de strijd aan te gaan.
Het zwaard moet terug in de schede. En Jezus herstelt het oor van Malchus.
Hij zegt: allen die naar het zwaard grijpen zullen door het zwaard omkomen.
Jezus leert om het oordeel aan God over te laten. Als er bij ons onrecht is.
Laten we dan geen wraak nemen, niet zelf het recht zetten.
Het zal aan God toe komen. En bovendien heeft God de overheid gegeven.
Zij draagt het zwaard, zegt Paulus, en geeft hen die het slechte gedaan heeft de straf die hij verdiend heeft.
[#9] Als christen wordt ons gevraagd om de strijd aan te gaan met het kwaad.
En daarvoor moet je soms het zwaard pakken, zonder aarzelen:
namelijk het zwaard van de geestelijke wapenrusting die God ons gegeven heeft.
Duidelijk weerstand bieden aan kwade gedachten, kwade verleidingen.
Leren om nee te zeggen, te bidden om de kracht van de Geest.
Dat je zo leert om het kwaad een halt toe te roepen, al bij de eerste gedachten.
En ruimte te maken voor het goede, voor de liefde van God!
Wat wordt er dan wel van je verwacht als er een conflict is?
Als je boos bent, als er onrecht is. Je mag naar de overheid kijken, naar de rechters.
Maar voor jezelf is er niet de weg van geweld. Niet de weg van wraak nemen.
Maar de weg van de minste willen zijn, het gesprek aangaan, elkaar opzoeken.
Dus als je irritatie voelt, boosheid thuis, een wraakgevoel, iemand zou willen negeren ..
Stop dan … roep de eerste gedachtes een halt toe … bid om de Geest van Christus.
Bid vanuit de viering van het avondmaal dat je het goede mag gaan.
Sticht de vrede die Christus ons wil leren. Ook al heb je gelijk. Sta je in je recht.
De middelen zijn niet: geweld en een grote mond gebruiken, maar elkaar opzoeken.
Streven naar vrede, zoeken naar vergeving: dat is geen makkelijke weg.
Maar wel de weg die God wijst in Jezus Christus, die zijn leven gaf om ons de liefde te leren.
Amen
Recente preken
- Lukas 14 - Aan tafel! #1 Je bent uitgenodigd!
- Handelingen 11 - Aan tafel #2 Iedereen die tot inkeer komt is welkom
- 1 Timoteus - Oefenen in dankbaarheid
- Spreuken 15 - De juiste woorden op de juist tijd. Spreek zacht, weinig en verstandig!
- Zondag 40 - Pleeg geen moord, kies voor de vrede
- Handelingen 6 - Delen van wat je ontvangt in Christus
- Handelingen 5 - Hoe ben je zeker van het geloof?
- Zondag 38 - Leven vanuit de rust (sabbatsjaar)
- Prediker 4:6 - De kunst van werk en een handvol rust
- Numeri 27 - Mozes bidt om een herder voor het volk