Prediker 4:6 - De kunst van werk en een handvol rust

Preek Haarlem, 23 augustus 2026

Tekst: Prediker 4:6

 

Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus,

[#1] Heel wat van u zullen afgelopen tijd vakantie gehad hebben, of je hebt nog vakantie.

Velen trokken naar de bossen, het strand, in binnen- of buitenland.

Of misschien hoor je bij de senioren of jonge gezinnen: dat je nog gaat.

Misschien bleef je gewoon thuis.

Tijd voor ontspannen, voor even niet werken, tijd voor rust.

 

Maar wat is nu de kunst van echte rust, dat je kan ontspannen en opladen?

Dat spreekt nog niet zo vanzelf. Je kunt soms zoveel zorgen en verdriet hebben.

Het kan moeilijk zijn om om te schakelen van steeds maar bezig zijn,

naar werkelijk loslaten, ontspannen. En daarna: hoe pak je de draad weer op.

Er kan allerlei stress zijn bij het inpakken, tijdens het reizen en op de plek waar je bent.

De reclamespotjes van de onbezorgde vakanties zijn vaak te mooi.

Soms word je getroffen door pech, ziekte of tegenslag.

We letten vandaag op rust, maar ook op arbeid, werk en zwoegen.

Want wanneer vakantie het onderbreken van werk is, het rusten van werk,

dan is het ook wel boeiend om te kijken wat werk is.

We hebben het over de handvol rust en twee vuisten met zwoegen.

 

[#2] In de Bijbel lezen we: een handvol rust is beter dan twee vuisten met werk.

Een commentaar dat ik erover las, had er ook maar moeite mee.

Het is nuttig dat Prediker dit zegt tegen overspannen, verterende concurrentiestrijd.

Maar, zegt die schrijver, de bijbel leert toch wel dat we iets harder moeten werken.

We zijn immers Gods medearbeiders (1 Kor 3:9).

We zijn geroepen om te werken om de naaste te kunnen helpen (Ef 4:28). 
Psalm 128:2: als je de Here dient, kun je eten van wat je werk opbrengt.

Diegene wijst erop dat Prediker toch echt te weinig de waarde van werk inziet.

Misschien zegt dat veel over deze Finse bisschop die in zijn pensioen dit boek schreef.

Die niet passief wilde afwachten, maar actief invulling wilde geven aan de tijd die hem gegeven is. Misschien heb je zelf ook wel zo’n manier van met werk omgaan:

Je moet toch productief zijn, je tijd nuttig gebruiken, geld verdienen?  

 

Eigenlijk is het helemaal niet zo vreemd om dat te zeggen bij deze tekst.

Het staat zelfs in het vers ervoor: Wat is het dwaas om met je handen in je schoot te zitten.

Met je armen over elkaar. Dat je lui niets gaat doen. Dat kan niet!
Het boek Spreuken wijdt daar ook verschillende wijsheden aan: luiheid is niet verstandig.

Als je in de oogsttijd in je bed blijft, heb je niets te eten.

De akker van luiaard staat vol onkruid, de muren zijn neergehaald.

Wie zegt: nog even liggen nog even sluimeren, nog even liggen met gevouwen handen:

Dan komt de armoede aangelopen. Je zou het geestelijk kunnen zeggen:

wie alleen maar bidt, en niet werkt, die komt in de problemen. Je moet ook iets doen!

Nee, als prediker hier ons wil leren dat een hand vol rust goed is,

dan waarschuwt hij tegelijk tegen mensen die niet willen werken,

die maar nergens aan beginnen, die maar in hun stoel blijven zitten.

 

[#3] Maar tegelijk heeft hij in het vers weer daarvoor gezegd, vers 4, dat voor vers 5 staat:

Ik heb al het gezwoeg gezien van de mens.

Het is enkel lucht en najagen van wind.

Kijk en met dat woord gezwoeg, komen we dicht de kern van prediker.

Er staat dus niet werk, maar het woord voor zwoegen, aftobben.

Prediker is een denker, een filosoof die nadenkt over de zin van het leven.

Welk voordeel heeft het moeizaam gezwoeg onder de zon? (1:3)

Ik keek ernaar: en wat kon ik ermee, wat leverde het mij op?

Het was enkel gezwoeg en najagen van wind. Het heeft geen enkel nut onder de zon.

De mens zwoegt, tobt zich af, ja je buik raakt vol, maar wat heb je eraan?

Worden je verlangens vervuld? Kun je er iets van meenemen?

Je carrière, je succes, je bezit, je geld, je prestaties: wat levert het uiteindelijk op.

En in hoofdstuk 6 gaat het over de onstilbare honger. Het streven.

grijpen naar iets onbereikbaars? Dan kun je beter wat tastbaar in de hand houden!

 

Het bestaan van de mens is dat hij moet werken: in het zweet zijns aanschijns.

Tussen de doorns en distels je brood verdienen. Een gevolg van de zondeval (Gen. 3).

En zeker in vers 4 staat het zwoegen ook in het kader van de harde concurrentiestrijd.

Alles wat de mens bereikt is het resultaat van afgunst op de ander.

Je ziet wat de ander heeft, en je wilt zelf dat ook hebben, of liever nog meer.

Je wilt een mooier huis, een betere tuin, een betere auto, mooiere kleren, betere vakantie.

Jaloezie, afgunst kon zomaar een rol spelen. Waardoor je steeds harder werkt.

Het is een moeitevol zwoegen, ook al leidt het misschien wel tot grote prestaties.

In plaats van dat je tevreden bent met wat je hebt (10e gebod),

knaagt de jaloezie aan je botten en wil je meer en meer.

Zoveel dat je maar doorgaat met werken, tot je het hebt en dan …

Ja, dan heb je het … maar wat heb je er dan werkelijk aan. Wat kun je er mee.

De verlangens van je buik zijn misschien vervuld, maar je echte verlangens?

Nee, de jaloezie en afgunst het is maar lucht en leegte, najagen van wind.

 

[#4] Tegen de achtergrond van dat zwoegen staat de vergelijking in ons vers.

Het is dus niet zomaar: beter vakantie dan werk.

Of liever keihard werken dan niets doen.

Nee, het gaat om een handvol rust: dus een afgemeten hoeveelheid.

Tegenover twee vuisten vol van zwoegen. Tegenover de krampachtigheid.

Tegen de stress, het niet los kunnen laten, altijd maar aanstaan en doorgaan.

Prediker probeert je het juist evenwicht te leren. Zoals iemand zei: de balans vinden.

Het werk is goed, en als je werkt hoop ik dat je daar plezier, contacten en voldoening uit haalt. En anders bij de andere taken en verantwoordelijkheden die je hebt.

Maar de boog kan niet altijd gespannen staan, daarom is op zijn tijd rust ook goed.

Als je kijkt naar het geheel van de Bijbel, dan kan er inderdaad positief over werk gesproken worden. Maar tegelijk … er kan ook heel positief over rust gesproken worden.

Vanaf de schepping wordt duidelijk dat God zelf op de zevende dag rustte van zijn werk.

Dat we zelf ook mogen rusten van ons werk op de zevende dag.

Dat God een dag geeft om op krachten te komen.

Dat anderen mogen rusten, werknemers, dieren en zelf het land.

En in Israël is het niet alleen een dag.

Er is ook sprake van een sabbatsjaar, waarin het land rust krijgt.

God wil niet dat we de schepping uitbuiten, overvragen.

God wil niet dat we steeds maar aan staan, maar dat we genieten van de rust.

 

[#5] Als we in de lijn van prediker blijven dan wil dat zeggen: je moet werken.

Maar doe je werk met vreugde, en geniet van de goede dagen in het leven.

Voordat je te oud bent. Eet je brood met vreugde. Drink met een vrolijk hart.

Geniet de goede dagen met de mensen die je lief zijn.

De vreugde is je metgezel wanneer je zwoegt op elke levensdag onder de zon die God je gegeven heeft (8:15 en 16). Daarom prijst prediker de vreugde.

Wanneer we het hebben over de kunst van vakantie, dan komt dit wel in de buurt.

Het zijn momenten van loslaten, van ontspannen, genieten van iets lekkers.

Het goed hebben met de mensen die je lief zijn.

[#6] Het komt dicht bij 3:6: er is een tijd om te zoeken en een tijd om te verliezen.

Soms ben je hard aan het werk, zoek je elke minuut te gebruiken.

Moet je op zoek naar een gaatje in je agenda.

Maar soms is er ook een tijd van verliezen: van loslaten.

Van nonchalance, van even de druk van de ketel, van niet hoeven.

Rustig de tijd om met elkaar te eten en te drinken.

Naast hard werken, en hard fietsen, ook rustig genieten en een uitgebreide BBQ.

Om te genieten van het licht: goed voor de ogen is het om de zon te zien (11:7).

Hij beschrijft de wolken, de regen, de wind en de bomen. De rivieren en de zee.

Wie oog heeft voor de vlinders, de vogels, de zwaluwen, de mussen.

De ree die je opeens aan staat te kijken,

verbindt de rust met het genieten van Gods schepping.

 

Prediker bestudeert het leven onder de zon. Hij laat God vaak buiten beeld.

En toch is het heel leerzaam om iets van zijn wijsheid en levenshouding over te nemen.

Dat alles zijn tijd heeft, dat je niet alleen maar door moet werken.

Dat je ook niet te lui moet zijn en maar niets doet.

Prediker loopt uit op: geniet van de jaren dat je jong bent.

Haal je hart op aan de dagen van je jeugd.

Voordat je ouder bent en los moet laten.

Soms is het lastig om los te laten. Maar toch is dat een kunst die we moeten leren.

Even geen verantwoordelijkheid, even afstand nemen.

Want uiteindelijk zal voor ons allemaal een tijd komen om los te laten.

Als je naar een andere baan gaat, neemt een ander je functie misschien over.

Dan heb je losgelaten als je terugkijkt denk je misschien: waar voelde ik me zo verantwoordelijk voor?

Prediker beschrijft ook heel indrukwekkend het ouder worden:

Uiteindelijk moeten we het leven hier op aarde allemaal een keer loslaten.

Als het licht dooft, de grijze haren van de amandelboom komen, de knieën knikken.

Zeker als je met dementie te maken krijgt, moet je loslaten.

Je herinneringen, wat je eigen was, waar je nog regie over had.

Wat een zorgen, wat een verdriet, verwarring soms: we houden het leven niet vast.

 

[#7] Toch mogen we geloven dat er dan een eeuwige sabbatsrust zal komen.

Een tijd van genieten, van volmaaktheid, van geen tranen en geen pijn.

Het eeuwig bij Jezus zijn, en wonen op de nieuwe hemel en aarde.

In Gods volmaaktheid. De eeuwige sabbatsvrede.

Christus heeft die mogelijk gemaakt. Hij droeg de straf voor de zonde.

Hij heeft betaald met zijn werk, voor de gebrokenheid van de schepping.

Voor de dorens en de distels. Wie tot Hem gaat mag vergeving en bevrijding ontvangen.

De catechismus zegt: daar mogen we op de gewone rustdag al iets van merken.

Leren om iets van rust inbouwen in ons ritme van de werken.

In de vakantie mochten of mogen we hopelijk iets van die handvol rust vinden.

Maar ik hoop en bid dat het in je dagelijks leven door mag werken.

Niet de gespannenheid, van de vuisten, de stress, de vele en lange uren.

Genieten van de rust van God, die je leert om de tijd te nemen voor het eten, voor de pauze.

De tijd voor je gezin, de mensen om je heen. De tijd van liefde voor je naaste.

Ook een tijd om je te verwonderen over Gods natuur, zijn schepping.

Dat je ziet hoe Hij zorgt voor de raven, en dat zelfs de mus een huis vindt.

Zodat je in het dagelijks leven, maar niet doorholt.

Maar door je werk en taken te doen, en op tijd die hand rust te vinden.

Een leven mag leiden dat verbonden is met God en tot zijn eer!

Op weg naar de volmaakte sabbat, waar je mag rusten van je werken.

Amen